Nghị định số 228/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 18/08/2025, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán độc lập. Đây là văn bản cần được đọc cùng Luật Kiểm toán độc lập và các quy định có liên quan khi xác định nghĩa vụ của đơn vị được kiểm toán, doanh nghiệp kiểm toán và kiểm toán viên hành nghề. Bài viết tập trung vào cách nhận diện trách nhiệm tuân thủ, không thay thế việc tra cứu điều khoản áp dụng cho từng hành vi.
1. Xác định đúng chủ thể và nghĩa vụ
Không phải mọi doanh nghiệp đều mặc nhiên phải kiểm toán báo cáo tài chính hằng năm. Nghĩa vụ kiểm toán bắt buộc phụ thuộc loại hình, đặc điểm hoạt động và quy định pháp luật áp dụng cho từng đơn vị. Trước khi ký hợp đồng, doanh nghiệp nên kiểm tra mình có thuộc đối tượng kiểm toán bắt buộc hay không, loại báo cáo cần kiểm toán và thời hạn theo quy định riêng của lĩnh vực hoạt động.
Đối với doanh nghiệp kiểm toán và kiểm toán viên, việc đáp ứng điều kiện hành nghề, duy trì tính độc lập, tuân thủ chuẩn mực và bảo mật thông tin là những nội dung cần kiểm soát xuyên suốt cuộc kiểm toán.
2. Quản lý hợp đồng, hồ sơ và chất lượng kiểm toán
Hợp đồng kiểm toán cần xác định rõ đối tượng, phạm vi, trách nhiệm của các bên và thời hạn thực hiện. Đơn vị được kiểm toán cần tổ chức đầu mối cung cấp hồ sơ, giải trình những vấn đề liên quan và lưu các trao đổi quan trọng. Phía doanh nghiệp kiểm toán cần lập kế hoạch, thực hiện thủ tục phù hợp, thu thập bằng chứng kiểm toán và soát xét chất lượng theo chuẩn mực nghề nghiệp.
Việc ký hợp đồng hoặc phát hành báo cáo không thể thay thế các bước chuyên môn cần thiết. Trường hợp hồ sơ thiếu, có bất đồng hoặc phát sinh hạn chế phạm vi, các bên cần xử lý theo đúng quy định và chuẩn mực thay vì mặc nhiên coi báo cáo kiểm toán là sự xác nhận cho mọi số liệu do đơn vị cung cấp.
3. Hiểu đúng về xử phạt
Nghị định số 228/2025/NĐ-CP quy định các nhóm hành vi vi phạm và biện pháp xử lý trong lĩnh vực kiểm toán độc lập. Khi đánh giá một trường hợp cụ thể phải xác định đúng hành vi, chủ thể, thời điểm, tình tiết và điều khoản đang có hiệu lực. Không thể áp một mức phạt chung cho mọi việc chậm thực hiện hoặc chậm nộp báo cáo: nghĩa vụ nộp, công bố báo cáo và chế tài có thể còn được điều chỉnh bởi quy định chuyên ngành khác.
Về quản trị rủi ro, doanh nghiệp nên lập lịch tuân thủ hằng năm, kiểm tra điều kiện của đơn vị kiểm toán dự kiến lựa chọn, ký hợp đồng đúng thời điểm và theo dõi việc cung cấp tài liệu, phát hành, nộp hoặc công bố báo cáo khi pháp luật yêu cầu.
4. Cách tra cứu trước khi áp dụng
Bước đầu tiên là xác định nghĩa vụ theo Luật Kiểm toán độc lập và pháp luật chuyên ngành của đơn vị. Bước tiếp theo là đối chiếu hành vi cụ thể với Nghị định số 228/2025/NĐ-CP và văn bản sửa đổi, bổ sung nếu có tại thời điểm xem xét. Với hồ sơ có tranh chấp hoặc nguy cơ bị xử phạt, cần có ý kiến chuyên môn dựa trên tài liệu thực tế; một bài viết tổng quan không đủ để kết luận trách nhiệm pháp lý.
Văn bản tham khảo: Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12; Nghị định số 228/2025/NĐ-CP.
- Nguồn trích dẫn: Phòng Hành chính - Kế toán AACC